روش پس خبا :

روشی برای مطالعه کتاب های درسی بنام روش پس خبا معرفی شده به نظر می رسد شیوه موثری برای بهتر فهمیدم و بهتر حفظ کردن مفاهیم و اطلاعات کلیدی است .

نام این روش (PQRST) (پ ، س ، خ ، ب ، ا)بر گرفته از نخستین حرف نام هر یک از مراحل پنجگانه در مطالعه متون است : پیش خوانی (preview) ، سئوال کردن (question) ، خواندن (reading) ، به خود پس دادن (self-recitation) ، و آزمون (test) . دو مرحله اول و آخر (پیش خوانی و آزمون) ویژه بررسی سراسری هر فصل از کتاب هستند و سه مرحله میانی (سوال کردن ، خواندن ، به خود پس دادن ) اختصاص به هر بخش اصلی از هر فصل دارد .

 

مرحله پ (پیش خوانی) :

نخست در این مرحله به مرور کلی فصل معینی از کتاب می پردازید تا با موضوعات کلی مطرح در آن آشنا شوید . برای این منظور فهرست مطالب فصل را می خوانید . سپس مطالب فصل را مرور می کنید که طی آن ، عناوین بخش های اصلی و فرعی فصل را مورد توجه قرار می دهید ، و تصاویر و نمودارها را از نظر می گذرانید . مهم ترین نکته در مرحله پیش خوانی این است که پس از مرور مطالب فصل ، چکیده پایانی فصل را با دقت مطالعه کنید و روی هر یک از نکاتی که در آن آمده تأمل کنید . در این مرحله ممکن است سئوال هایی به ذهنتان خطور کند که پس از خواندن متن کامل فصل بتوانید به آنها پاسخ دهید . این مرحله ، تصویری کلی از مطالب فصل و سازمان بندی آن بدست می دهد .

 

مرحله س (سوال کردن) :

 همانطور که قبلاً گفته شد مراحل سوال کردن ، خواندن ، و به خود پس دادن ویژه هر بخش عمده هر فصل است . فصل های بعضی از کتاب ها مثلاً هر یک بطور کلی متشکل از پنج تا هشت بخش اصلی است و هر بخش با حروف سیاه و درشت مشخص شده است . بخش های هر فصل را یکی یکی در نظر بگیرید ، هر سه مرحلۀ سوال کردن ، خواندن ، و به خود پس دادن را در مورد هر بخش اعمال کنید ، سپس به بخش بعدی بپردازید . قبل از مطالعه مطالب هر بخش ، نخست عنوان آن بخش و عنوان های فرعی آن را بخوانید سپس در حین خواندن مطالب هر بخش ، موضوعات مهم آن را به صورت یک یا چند سوال در نظر بگیرید که بعداً باید به آنها پاسخ دهید . از خود بپرسید (( نویسنده در این بخش چه مفاهیم مهمی را در نظر داشته است ؟ )) مقصود از مرحله سوال کردن نیز همین است .

 

مرحله خ (خواندن):

در این مرحله ، مطالب هر بخش از فصل را برای آگاهی از معنا و مفهوم آن با دقت بخوانید و ضمن  خواندن ، سعی کنید به سوال هایی که در مرحله سوال کردن مطرح شده بود پاسخ دهید ، درباره مطالبی که می خوانید تأمل کنید و بکوشید بین آن مطالب و اطلاعات قبلی خود ارتباط برقرار کنید . می توانید زیر واژه ها یا عبارات اصلی خط بکشید ، اما میزان آن از 10 تا 15 درصد متن تجاوز نکند اگر مقصود از خط کشیدن زیر مطالب ، مشخص کردن واژه ها یا عبارات اصلی برای مرور بعدی باشد ، خط کشیدن زیادی زیر مطالب ، مغایر با چنین هدفی است . تا وقتی تمام مطالب بخش معینی را نخوانده اید یا با همۀ مفاهیم اصلی آشنا نشده اید و اهمیت نسبی آنها را ارزیابی نکرده اید ، یادداشت برندارید .

 

مرحله ب (به خود پس دادن) :

 پس از خواندن هر بخش ، سعی کنید مفاهیم اصلی را بخاطر آورید و اطلاعات را از حفظ با خود بگویید . مفاهیم را به زبان خود بازگو کنید و اطلاعات را ترجیحاً با صدای بلند (و اگر تنها نیستید زیر لب) تکرار کنید . مطالبی را که بیاد می آورید با متن کنید تطبیق دهید تا مطمئن شوید که آنها را کامل و درست حفظ کرده اید . به کمک روش به خود پس دادن مطلب ، به کمبود اطلاعات خود پی می برید و می توانید آنها را در ذهن خود سازماندهی کنید . پس از آنکه بخشی از فصل را به این شیوه مطالعه کردید ، به بخش بعدی بپردازید و دوباره مراحل سوال کردن ، خواندن ، و به خود پس دادن را تکرار کنید .

 

مرحله آ (آزمودن) :

 پس از خواندن مطالب فصل باید به آزمون و مرور مطالب بپردازید . با مراجعه به یادداشت هایتان ، ببینید چه مقدار از مفاهیم اصلی را به یاد دارید . سعی کنید بفهمید چه پیوندی بین مطالب مختلف وجود دارد و این مطالب چگونه در فصل ، سازمانبندی شده اند . در مرحله آزمون ممکن است مجبور شوید فصل را مرور کنید تا صحت مفاهیم و مطالب اصلی حفظ شده وارسی شود .

در این مرحله باید چکیده فصل را بخوانید و ضمن آن جزئیات مربوط به هر یک از نکات چکیده را در نظر آوید . مرحله (( آزمون)) را هرگز به شب امتحان موکول نکنید . نخستین مرور مطالب فصل باید بلافاصله پس از خواندن آن انجام شود .

 

منبع : کتاب زمینه روانشناسی هیلگارد